Covid 19 Aşı

Covid-19 aşılarının nasıl çalıştığını anlamak için, vücudumuzun benzer vakalarda nasıl tepki gösterdiği üzerinde düşünmemiz yardımcı olabilir. Covid-19 gibi diğer patojenler vücudumuza saldırdığında, vücudumuzun doğal savunma sistemi olan bağışıklığımız harekete geçer ve bu patojenlere savaşır. Bu savaş sırasında vücut sıcaklığı yükselebilir. Bu duruma ateş denir. Genellikle Covid-19 semptomları arasında en sık görüleni, yüksek ateştir. Vücudumuza dışardan bir patojen saldırdığında, beyaz kan hücreleri harekete geçer. Birden fazla türü bulunan bu kan hücreleri, patojenlerle farklı şekillerde savaşabilir.

Makrofajlar

Ölü veya ölmekte olan patojen hücreleri yutan beyaz kan hücreleridir. Bunu yaparken, patojenin tanımlanmasında önemli rol oynayan antijenleri hariç tutarak, vücudun antijenleri tehdit olarak algılamasını ve antikorları harekete geçirmesini sağlar.

B-Lenfositler

Makrofajların geride bıraktığı patojen parçalarını tanıyan ve parçalayan antikorlar üretirler.

T-Lenfositler

Patojenler tarafın zaten enfekte edilmiş olan hücrelere saldıran beyaz kan hücreleridir.

Covid-19’a yakalanan bir kişi, birkaç gün ya da hafta içerisinde virüs ile savaşacak olan araçları devreye sokar. Bu süre kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Kişi daha sonra tekrar aynı virüse yakalanırsa, vücut önceki savunma mekanizmasının izlediği yolları hatırlar ve hali hazırda bulunan bağışıklık sistemini yeniden harekete geçirir. Bu kez virüse karşı hazırlıklı olduğundan, vücudun işi görece daha kolay olur. Tanıdık antijenleri tespit ettiğinde B lenfositler o virüse karşı savaşmak için yeni antikorlar üretmeye başlar.

Covid-19 Aşıları Nasıl Çalışır?

Dünyada Covid-19 için geliştirilen farklı aşı türleri vardır. Ancak bu aşı türlerinin ortak yönleri, virüse karşı doğal savunma mekanizması olan B lenfositleri ve T lenfositleri kaynak olarak kullanmasıdır. Aşı uygulandıktan sonra, kişinin uygun olan B lenfositleri ve T lenfositleri üretmesi birkaç hafta alabilir. Bu nedenle kişin aşı uygulandıktan kısa süre sonra Covid-19 ile enfekte olması, aşının yeterli süreyi bulup B ve T lenfositleri üretemediğinden dolayı mümkündür. Bazı durumlarda vücut yeni B lenfosit ve T lenfosit üretimine başladığından ateş gibi semptomları beraberinde getirebilmektedir. Bu durumda telaş yapılmamalıdır çünkü bu, vücudun bağışıklık kazanmaya başladığın bir çeşit işaretidir.

Covid 19 Aşı
Covid 19 Aşı

Covid-19 Aşı Türleri

Covid-19 için farklı yaklaşımlar kullanılarak, farklı aşılar geliştirilmiştir. Bu aşılara BioNTech, Moderna ve Johnson & Johnson’s Janssen örnek verilebilir.

mRNA Aşıları

Virüse özgü proteinleri kodlayan mRNA molekülerini içeren aşı türüdür. Vücudumuzdaki hücreler virüse ait proteinleri sentezler ve ardından mRNA molekülerini yok eder. Hücrelerimiz ilgili proteinlerin vücudumuzda olmaması gerektiğini anlayaran ilgili proteinleri parçalar. Daha sonra vücut Covid-19 virüsü ile karşılaşırsa bu mekanizmayı hatırlayarak, virüsle savaşacak olan B lenfositleri ve T lenfositleri üretmeye başlar.

Protein Alt Birimi Aşılar

Tüm virüs yerine virüsün zararsız parçalarını içerir. Vücut yine ilgili proteinlerin orada olmaması gerektiğini anlar ve gelecekte Covid-19 ile karşılaştığında virüsle savaşacak olan bağışıklık hücrelerini üretmeye başlar.

Vektör Aşıları

Covid-19’a neden olan virüse benzer yapıda ancak patojen olmayan değiştirilmiş bir virüsü içerir. Bu virüs içerisinde, patojen olan Covid-19’a ait parçalar mevcuttur. Buna “Viral Vektör” adı verilir. Viral vektör hücrelerimize girip genetik materyalini bırakı ve Covid-19 proteinlerinin eksprese olmasına neden olur. Vücudumuz bu proteinlerin olmaması gerektiğini anlar ve onları parçalar. Gelecekte Covid-19 tarafından enfekte edildiğinde, hücrelerimiz virüsü tanır ve onu yok etmek için gerekli antikorları üretmeye başlar.

Bazı Covid-19 Aşıları Biren Fazla Doz Gerektirir

Covid-19 aşılarında gerekli dozları aldıktan 2 hafta sonra tamamen aşılanmış sayılırsınız. Bu süreç içerisinde ve sonrasında gerekli önlemleri almaya önem göstermelisiniz.

Tek Doz: Johnson & Johnson’s Janssen

İki Doz: Pfizer-BioNTech ve Moderna

Hatırlatma…

Aşı olmak, kendinizi ve çevrenizdekileri Covid-19’a karşı korumak için atabileceğiniz adımlardan yalnızca biridir. Unutulmamalıdır ki aşı tamamen koruyuculuk sağlamaz. Bu nedenle gerekli önlemleri almaya özen göstermeli ve bu konuda titiz davranmalısınız. Bir pandemiyi en iyi şekilde atlatabilmek için gerekli olan tüm araçların “en iyi şekilde” kullanılması gerekir. Aşılar bağışıklık sisteminizle birlikte çalışarak, vücudunuzun virüsü atlatmasına yardımcı olur.

Kaynak

  1. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/vaccines/different-vaccines/how-they-work.html